De Nederlandsche Leeuw, jaargang 50 (1932)

109 110 bepaaldelij k in de graafscha p Zutphen . Oo k hof heeren , die gee n landsheerlijk e mach t hadden , liete n dezelfd e rechte n gelde n me t betrekkin g tot hunn e hoorigen , enz . Daar het geta l hoorig e goedere n va n den herto g op de Veluw e zee r groo t was , ware n voora l daar de inkomste n uit die n hoofd e voo r hem va n belang . Keurmedige n nu waren, kor t gezegd , hoorigen , die nie t mee r op he t goe d woonden , waar zij gebore n waren , en ook nie t op een ande r hoori g goe d van denzelfde n hofheer , alsmed e de kindere n van keurmedig e vrouwen . Kamerlin g wa s hij, wien s vade r hoori g wa s geweest , doc h wien s moede r tot den stan d der ministeriale n had behoor d 2). De bovengenoemd e hertogelijk e inkomste n werden , met een aanta l andere , die hie r nie t ter zak e doen , geïnd door den keurmeeste r op de Veluwe , wien s rekeningen , van 155 7 af, me n beschreve n vind t in de n gedrukte n inventari s va n het archie f der Geldersch e Rekenkamer , blz. 401 en vlg . Gelijk aldaar in een noo t is uiteengezet , zijn die betalinge n langzamerhan d in onbrui k geraakt , zooda t me n er na 171 9 gee n spoo r mee r van vindt , hoewe l het amb t van den keurmeeste r voo r de boven ­ bedoeld e ander e betalinge n is blijve n bestaa n tot 1795 . Dat die keure n enz . nie t doo r den rentmeeste r van alle Veluwsch e domeinen , maar doo r ee n afzonderlijke n ambtenaa r werde n geïnd, houd t verban d me t het feit , dat zij onde r de hertoge n ui t he t hui s van Egmon d verpan d zijn geweest . Na de lossing , waarto e de re­ geerin g va n Karei V in 155 0 is overgegaan , heef t me n er aanvankelij k den rentmeeste r va n de Veluwsch e domeine n me e belast , maar dez e heef t het vermoedelij k te druk geha d om de noodig e nasporinge n voo r die veela l moeilij k te achterhale n poste n te doen , zooda t in 165 7 beslote n is, ze wee r afzonderlijk^t e houde n en en er, een ambtenaa r met . den ??titel keurmeeste r voo r te benoemen . In overeenstemmin g me t de instructie s voo r het domein beheer , waaraa n de regeerin g te Brussel stren g de han d hield, zijn de desbetreffend e rekeningposte n uitvoeri g en duidelij k gesteld . In dat opzich t steke n zij gunsti g af bij de (bovendie n slecht s sporadiso h bewaarde ) poste n in ouder e rekeningen , waarva n een aanta l doo r de pandhouder s zijn overgelever d in 1650 . Om die rede n is dez e uitgaa f me t 155 0 aangevangen , waarbij ook is overwogen , dat de tweed e helf t der 16e eeuw voo r een uitgaa f ten dienst e va n genealogisc h onderzoe k va n belan g is, omda t dez e period e aanslui t aan die , waarui t vel e kerkelijk e register s bewaar d zijn. De publicati e bestaa t dientengevolg e ui t uittreksel s 1° uit de rentmeestersrekeninge n va n de Veluw e va n die ove r 1549/155 0 to t die ove r 1656/1567 , 2° uit de keurmeestersrekeningen , van die ove r 1557/5 9 af. Daarbij word t verweze n naar de nummer s van de n gedrukte n inventari s Rekenkamer . Voo r genealoge n 'belangrij k kunne n die rekeningposte n zijn, omda t er bij benaderin g de datu m en in de meest e gevalle n de plaat s van he t overlijde n van een aanta l persone n uit blijkt en bovendie n het fei t of zij al of nie t gehuw d zijn gewees t en in enkel e gevallen , wie hunn e erfgename n waren . Daar allee n op die gegeven s gele t is, zijn slecht s kort e uit ­ treksel s genomen . 2) Zi e De Blécourt, Kort Begrip , Bewijsstukke n II , blz . 244 , waa r een uittrekse l ui t ee n de r voo r dez e uitgaa f gebruikt e rekeninge n is gegeven . Wat de dateerin g betreft , mer k ik het volgend e op . Slecht s bij uitzonderin g vind t me n in den rekeningpos t den datu m van het overlijden . De data , die (veela l in margine ) vermel d worden , zijn die, waaro p de rentmeeste r (keurmeester ) met de erfgename n een overeenkoms t heef t gesloten , meesta l den verkoo p van de keu r aan die erf­ gename n inhoudend e 3 ). De desbetreffend e akt e wer d steed s als bijlag e bij de rekenin g overgelegd , maar belaa s zijn daarva n uit het behandeld e tijdvak allee n bewaar d die uit de jaren 1571/72 , 1572/7 3 en 1574/75 . Zi j ver ­ melden , binne n welke n tijd, vóór het tot stan d kome n van de overeenkomst , de persoo n is overleden , en zijn dus van belan g voo r de dateering . Intussche n blijkt uit die bewaard e akten , dat het overlijde n bijna altijd binne n het jaar heef t plaat s gevonden . W e moge n du s we l aannemen , dat de in dez e uitgaa f tussche n haakje s ge­ plaatst e datum , waarmed e die va n de overeenkoms t bedoel d is, in den rege l nie t late r val t dan ten hoogst e een jaar na het overlijden . Bedenkelijke r is, dat in vel e gevalle n in het gehee l gee n datu m genoem d is. De begin - en einddat a van de rekening , [di e er da n bij vermel d zijn,] geve n onge ­ twijfel d eeni g houvast , maar me n moe t er toc h me t reserv e gebrui k van maken . Tenslott e vermel d ik, dat enkel e posten , waarin gee n name n voorkomen , zijn weggelaten , da t daarentege n hier en daar een teekenend e bijzonderhei d is vermeld , die buite n het kade r valt . Herhalinge n van denzeltde n post ingeva l va n wanbetalin g zijn evenmi n vermeld . Die wanbetalin g von d som s zijn gron d in- een protest , waaronde r bijv. dit we l voorkwam , dat een in Overijsel of he t Nederstich t geboren e sind s den overgan g va n Gelderlan d aa n Karei V nie t uitheemsc h mee r ko n worden'genoemd . Di t logisch e protes t plach t de Reken­ kamer nie t te aanvaarden . Da t in de poste n de keur­ medige n verr e in de minderhei d zijn, zal de genealoo g al evenmi n betreure n als de keurmeeste r destijds , aan­ gezie n dez e doorgaan s arm e en onaanzienlijk e .liede n waren. He t kostt e vee l moeite , ze op te sporen . MARTENS. Inv. 4105. Rekening van den Keurmeester van 13 Juli 1549?? 12 Juli 1550. Fol. 85 . Ee n vrouwe , geheite n Lubbeken, weduwe Henrich Wilhemsz, tho e Doirnspick , die vuytheymsc h ende gestorven , end e wa s van Emze *) bij Campe n ... . Fol. 86. (25 Maart 1560) . Noc h ontfange n van Aelbert Gelmers, th o Aepeldoorn , wellick e zijne huysfrouwe vuytheemsc h end e gestorve n is ... . Fol. 86 . Noc h ontfange n va n Engbert Nyemants, woenachtic h in den Ampt e van Heerde , welli x huysz vrouwe uytheemsc h ind gestorve n ... . Fol. 85 . Int amp t van Ep e is gestorve n Lamme Gerits huysfrouwe, vuytheemsc h ... . Inv. 4106. Rekening van den Keurmeester van 13 Juli 1550?? 12 Juli 1551. Fol. 11 verso , üem laeste n dac h van Aprill ontfanghe n van Jan Henrichsz in den Amp t van Doernspijc k end e 3) Bi j belmundigen : verkoo p va n de halv e erfenis . Bi j nalaten ­ schappe n va n mensohe n zonde r erfgename n kom t natuurlij k gee n overeenkoms t te pas . ') Bedoel d ii Enze (Ens ) op Sohokland ,